Ana Salgado sobre Celebración

Publicado en Grial 205 (maio de 2015)

En Celebración hai un poema, “Despois de Crac”, co título do libro de Gonzalo Hermo de 2011, o primeiro dun mozo de 24 anos. O dato da idade seméllanos irrelevante, ocorre co que escribe hoxe outra xente que anda arredor dos 30, poéticas unidas a este libro por algúns nós: Raida Rodríguez, Francisco Cortegoso, Xiana Arias. Outro nó de complicidade sería a marca editorial: o libro de Hermo, obxecto inusualmente coidado, abre a colección de poesía de Apiario, proxecto que sae das mans das escritoras Dores Tembrás e Antía Otero.

A voz que, no remate, escribe as dedicatorias, dinos que este é “tamén, o libros dos amigos”. A partir destas e das citas fomos construíndo unha lectura de Celebración. Detémonos nas dúas iniciais. Unha dun texto en catalán de Eduard Velasco, tamén poeta en galego a quen leremos axiña como gañador do premio Pérez Parallé. Di: “Sempre stimaràs la terra amb què has compartit el fred”. Outra de Antonio Gamoneda, do poemario de 1992 titulado Libro del frío: “He llegado por fin; este no es mi lugar, pero he llegado”. E atopamos en Celebración elementos deste poema narrativo, do conxunto deste libro do escritor leonés. Unha simboloxía próxima: os insectos, os elementos vexetais, as aves, o frío. Unha voz poética que parece descansar no verso longo, que escora nunha fatiga extensiva, que medra e creba. Entre as conexións, amais, as tantas posibilidades de lectura para esa falta de lugar: desclasamento, desposuimento, desterritorialización, alleamentos de diversa caste.

“Renuncio a unha escrita afectada // realmente este libro acaba aquí” dicían os versos finais do penúltimo poema de Crac, e establecían unha fenda que vemos cumprida en Celebración. A violencia de Crac, con Müller, Duras, Celan, Jelinek ou Artaud, vese agora aplacada, faise máis esquiva, diríxese menos cara á memoria e máis cara ao desexo, eses planos que mesturara T. S. Eliot no comezo d'A terra herma e cavilamos se para sempre. “[...] pois nada é máis fermoso que que a memoria nos engane”, di Hermo nun verso.

Lemos Celebración como un libro sobre a perda. Sobre as perdas: a civilización rural, o territorio, a lingua, os corpos amados, a clase. Talvez estes poemas se escribisen para dicir que a perda pode ser un camiño produtivo. Achegaríase aquí ao pensamento de Jacques Derrida cando coloca, non enfrontados e si no mesmo plano, os procesos de memoria e esquecemento. E a perda pode ser no libro un proceso produtivo pola súa conexión co desexo. Os desacordos entre Lacan e Deleuze canto á maneira de entender este vólvensenos entón pertinentes para lermos Celebración. Isto tamén porque a escrita de Gonzalo Hermo se sitúa en discusión co pensamento contemporáneo: a filosofía, a teoría da literatura, as poéticas que procuran na linguaxe. E parece querernos dicir que só debera servir unha linguaxe común. Cara a esta, que se sabe extirpada, quizais apunte a presenza do corpo no libro. Cara á busca dunha lingua das iguais, no sentido en que a pensou Jacques Rancière. Así, quere que o verso se mida antes de máis consigo mesmo e sitúase enfrontado á metáfora. Dixo nunha entrevista: “Onde digo 'frío' quero dicir 'frío' e máis nada”. Hermo sabe que non damos desaprendido de vez, que non sabemos ler suspendendo o peso da tradición, en común, entre todas. Tamén que precisamos pensar esa apertura.

E outro horizonte do posible ao que Celebración se está abrindo sitúase alén dunha idea historicamente hexemónica onda nós, aquela que coloca a nostalxia nun plano privilexiado na construción da nosa subxectividade e do noso discurso político. Lemos no fragmento final dun poema da sección “Grao límite de frío” : “Porque non hai lingua que impugne o contido dunha perda // nin hai consolo desta volta / no brazo das palabras. // O movemento imponse. / Revélase a color. // Ti e eu marchamos sen mapa e sen costura. // É doloroso / pero salva. // Tarda en curar pero libera”.

Ana Salgado

Celebrando a amizade

Entre o 10 e o 16 deste mes, acompañado por Antía Otero en representación da editora, presentei Celebración en Vigo, Compostela e na Coruña. Pedinlles ás presentadoras que me mandasen un anaco dos seus textos para facer unha montaxe no blog, un fragmento pequeno que lles tirase especialmente. Elas escollían o fragmento, eu as fotos. E velaí.

Os textos completos subiranse proximamente á web de Apiario. 

«A escrita de Gonzalo Hermo sitúase en discusión co pensamento contemporáneo: coa teoría da literatura, coa filosofía, coas poéticas que asentan na reflexión arredor da linguaxe. A presenza do corpo talvez se relacione fundamentalmente coa procura dunha linguaxe común que se sabe extirpada e non se deixa de procurar. O idioma falado por unha comunidade de iguais no sentido en que a pensou Jacques Rancière ao dicirnos que igualdade e intelixencia son termos sinónimos. Quere que o verso se mida antes de máis consigo mesmo, sitúase enfrontado á metáfora. Dixo nunha entrevista: “Onde digo 'frío' quero dicir 'frío' e máis nada”. Hermo sabe que non conseguimos desaprender, que seguimos o máis do tempo na escola do resentimento, que nos damos feito para ler entre todas. Tamén que precisamos pensar esa apertura.» 

[Ana Salgado, A.C. Bou Eva, Vigo, 10 de xaneiro de 2015].

«Porque aquí podemos sentir o frío na caluga e repudialo sabendo que é carne de abandono. E se o frío, “o varre todo” cumprirá regresar del, ir na súa contra, dicirlle adeus á súa parálise mentres non se constate un soño. Aquel no que un “golpe de calor (…) o arrase todo”.» 

[Elvira Ribeiro, «1.000 razóns para ler Celebración de Gonzalo Hermo», A.C. Bou Eva, Vigo, 10 de xaneiro de 2015].

«El di: Celebración si pero o libro tampouco é unha festa.

A ruptura co teatro de comprender pero non transformar.

Por tanto, a celebración de comprender e transformar.

Ela di: Temos algunha materia aínda pendente na escola do resentimento.

Certa sensación de que aínda non nos podemos graduar e marchar correndo alameda abaixo coma se houbese algo novo ao final.

Pero este libro dalgún xeito que non sei concretar ben si que forma parte de algo novo, de algo que está a pasar: un aire fresco, excitante, estimulante que ultimamente, ás veces, sopra por aquí, sentídelo? Un aire fresco que nos saca de estarmos en pixama e zapatillas cos pés metidos no forno da cociña de leña coma se escribisemos para que nos lean as nosas amigas e choren as nosas nais». 

[Xiana Arias, libraría Couceiro, Compostela, 13 de xaneiro de 2015].

«Quixemos que Gonzalo abrise a colección de poesía de Apiario dende o primeiro momento. A primeira carta que se puxo enriba da mesa, quedou. Era algo necesario para nós coñecer como evolucionara a poética de Gonzalo dende Crac, para onde miraba a xenreira que nacía daquelas páxinas. A lectura foi outra. Os textos eran outros. A concreción e a forma tallada dentro do bloque de mármore. Unha reformulación da nostalxia, que Celebra a oportunidade de abrir a porta da casa para que entren os cans e rebentar os puntos de sutura. Que cheire a algo. Que, por fin, cheire a algo». 

[Antía Otero, libraría Couceiro, Compostela, 13 de xaneiro de 2015].

«Só direi: que neste texto, “Musgo 2”, veñen as instrucións para facerse cun corpo sen órganos, o colofón pono cómo o poema conclúe, rematando o ciclo Cerebro.

(O cerebro, din, é un músculo, un órgano, unha máquina. Pero se é unha maquina non é un órgano. Se tal, unha conxunción, unha sala, un lugar. Gonzalo: “Un circuíto con órganos sen pel que os embace”. Tamén din que ten o tacto das mans que o aman, a textura dun texto no que se está a traballar, e tamén a textura do glande, do ano, do clítoris, das mamas e mais dos nexos sen lei que os enlazan. Entón o que é un corazón tamén o é porque é un cerebro, un pexego ou unha granada. Incluso o fígado hepático, os riles, os pulmóns ou a nai. Un corpo en ton, en tona. Entón o cerebro é un músculo, pois, no sentido en que o é unha celebración).» 

[Claudio Pato, Normal. Espazo de intervención cultural, A Coruña, 16 de xaneiro de 2015]

«Existen poéticas que parten desa sintaxe angulosa do cuarzo para remexérense en enxames e bandadas, poéticas que entran en calor. Neste libro -cunha escrita que dá ganas de escribir, como as boas escritas- acabo por entender a poesía como unha cerámica lingüística con vontade de entrar en calor, sen esquecer que procedemos da deriva dun glaciar. Entrar en calor sen perdermos de vista –e de cerebro, e de corazón- o frío.» 

[Estíbaliz Espinosa, Normal. Espazo de intervención cultural, A Coruña, 16 de xaneiro de 2015]

[Por orde descendente, as fotos dos actos son de Martiño Noriega, Pedro Carrasco, Daniel Duarte e Paz Hermo]

O vídeo da presentación en Santiago aquí:

https://www.youtube.com/watch?v=kyboL0YZrSw

Isaac Lourido sobre Crac

Róubolles ás colegas do Protexta a crítica que Isaac Lourido fixo de Crac. 

Para non perder a entrevista de Ana Salgado a Alberto Lema a propósito da edición de Da máquina, publicada no último número da revista, que proximamente estará na rede.