mércores, 26 de xuño de 2019

Crítica de Teresa Seara en Grial sobre 'A vida salvaxe'




        

ENTRAR NO SER

Segundo María Zambrano, o poeta é un ser devorado polos espazos do bosque e teima en procurar neles o balbucir da existencia, esa vida salvaxe que dá título ao último poemario de Gonzalo Hermo, galardonado co XVI Premio de Poesía Afundación en 2018. O libro comeza cun verso revelador: “No corazón do bosque atopei unha fiestra”. Así se nos orienta cara a un entorno salvaxe que non o é tanto por carecer da domesticidade dos lugares colonizados pola man humana senón por ser preexistente. Desde este punto de vista, o bosque convértese no lugar do que acontece sexa isto o desexo primeiro, a “vida agromando nas estremas”, a memoria ou a viaxe do eu na busca da revelaciónpois nel residen as claves do existir e ecoa ese intre iniciático no que todo era aínda potencialidade de algo futuro. Vólvese, xa que logo, a un tempo no que a palabra, allea aínda á construción simbólica, fluía como voz do arcano só perceptible a través do corazón. De aí nace a certeza de que, como se manifesta nun dos textos epilogais d’A vida salvaxe, “poético é aquilo que desexas coñecer par coeur / (co corazón) // É dicir / de memoria”. Esta equiparación da memoria co coñecemento sensible leva ao eu a expresar a súa vontade de baleirala para logo reconstruíla desde a ferida e o desexo de xeito que revele o descoñecido. É dicir, a voz poética aspira a acadar ese “estado natural de conciencia borrada” que lle permita captar o crucial xusto cando este nos toca e nos altera ou, como se afirma nun poema, ancéiase escribir o baleiro da mandorla, todo aquilo que aos nosos ollos se disfraza de contido ocultando a verdade do seu oco. Así lle sucede á terra cuberta co manto pertinaz e constante da neve, un dos elementos habituais na poética de Gonzalo Hermo. Afirma Cirlot que a neve, ao envolver a terra coa súa indefinición, sublímaa dotándoa dun carácter subterráneo, latente, misterioso. Mais este ateigar colonizador da nevarada resoa tamén no interior do eu e revélalle o descoñecido por medio dun pensamento que non se vehicula en palabras senón na harmonía co tremor vivaz da natureza, ritmo adoito ignoto para os que carecemos da capacidade que si posúe o poeta de captar o seu axitarse. Polo tanto, “aquí, / pénsase sen lingua, sen signo, sen idioma (...) completamente / liberado” de límites que impidan chegarmos a ese “lugar único no tempo” onde o eu pode exclamar: “síntome pleno porque existo por fóra”. Isto é, revertido no éxtimo e non só reconcentrado no íntimo, aberto ao que sucede no alén de si mesmo, esa verdade non dita xa que as palabras non a expresan adecuadamente― que, como resonancia mórfica, devén soño revelador. O corpo capta e comprende este misterio pero, dado o seu carácter mortal, debe botar man da palabra para fixalo. Así evidencia a linguaxe a súa facultade de perdurar, de concibir o eterno; en definitiva, de ser memoria. Con todo, dicir a experiencia do eu require que a palabra (re)adquira capacidades que xa non posúe, se baleire do que a embaza até quedar a “flor de pel”, prístina e plena como na orixe. É por iso que Gonzalo Hermo persevera neste poemario en levar á lingua ao seu momento auroral, converténdoa en idiolecto do desexo, en código que revele a viaxe dun ser que non volta incólume, senón profundamente transformado, do seu contacto co primixenio. Conclúe o autor, nos textos que conforman o “Epílogo (7 achados sobre o poema)”, que todo poema “ao seu paso deixa unha pegada. O resto que produce é a cicatriz” pois, como xa afirmara Octavio Paz, a poesía leva á persoa fóra de si para, simultaneamente, facela regresar ao seu ente orixinal. De aí que a poesía sexa, en realidade, entrar no ser.

TERESA SEARA




domingo, 10 de marzo de 2019

Un poema en francés d'A vida salvaxe

Esta semana estiven en Burdeos participando nun encontro de poesía en galego, catalán, castelán e éuscaro organizado polo Instituto Cervantes. Alí coñecín a Jean Marc Lagnier, doutorando en poéticas neobarrocas e poeta. Jean Marc prendeu nun dos textos que lin durante as xornadas, «Eurídice», poema que abre A vida salvaxe, e decidiu traducilo ao francés. Na verdade, fixo unha (per)versión, como quería Leopoldo M. Panero que fose toda tradución, que chamou glosa. Déixovola aquí, canda o poema orixinal:


















Marc Lagnier
Glose à « Eurydice » de Gonzalo Hermo.

Au cœur de cette sombre sylve, je finis par entrevoir une fenêtre.
J’entends encore la voix des défunts me murmurer à l’oreille :

-Vois.
De l’autre côté du fleuve tu trouveras la raison de ton désir
Qui jamais ne périra (-Quevedo dixit-).
Ce que tu y rencontreras sera d’une telle beauté
Que tu auras la soudaine sensation d’assister
À l’abrupte naissance de toutes choses.

Je ne puis me souvenir de ce qui advint ensuite,
Comment étais-je arrivé au terme de mon périple ?

Je me rappelle seulement être revenu maintes fois
Des sombres cercles de l’enfer (-Dante dixit-)
Afin de poser ces mêmes questions
Qui aujourd’hui me poussent à me remettre à l’ouvrage.

Je m’aventure de nouveau à la lisière du poème,
Comme un loup errant se glissant dans les ténèbres de la nuit.

Un vague air de déjà vu,
Un artifice de la mémoire :
Des branches de frêne,
Un recoin du monde où les couleurs s’élancent, s’étendent et se répandent
Comme dans une forêt façonnée par le pinceau d’un fleuve.

J’ai vu le fleuve se jeter, dans un dernier élan,
Dans les fatals bras de la mer, de la mort (-Manrique dixit-),
Avant qu’elle ne sombre, à son tour, sous les traits ardents de l’horizon.

J’ai vu la vie éclore aux frontières
Où la terre, au son des antiques violons de Venise,
Dépeint le teint, le rythme et la cadence des Quatre Saisons.

Tandis qu’une feuille tombait, agonisante, les saules, eux, fleurissaient.
L’idée que je m’étais faite de mon humble foyer se languissait peu à peu.

Ils dirent alors :

- L’objet de ta quête se trouve là-bas, derrière.
Tout ce qui, dans ce monde, véritable république du vent (-Bocángel dixit-),
T’a, jusque-là, paru vain et absurde, trouvera soudain tout son sens,
Tout son sens.


Mais je ne pus me résoudre à fixer ce qu’ils semblaient m’indiquer.
Car, tout comme la rose, il n’est de vérité qui ne cache sournoisement quelque épine.
Car, tout comme Janus, la vision et le silence ne sont que les deux faces d’un seul et même visage
Pour un corps qui se souvient
De la main qui le retient, le détient et le détourne de son propre désir.

(Épilogue)

La fenêtre, c’est l’écriture ; la nuit, l’enfer.
Seul le cœur du loup peut comprendre la nuit.
Quelquefois, seulement, la lumière fait son entrée,
Quand la vie réunit son cortège de masques et de frasques.
Alors le poème fait silence
Pour écouter les balbutiements de ce carnaval de l’univers où se confondent
Vie et songe, désir et réalité (-dixit à deviner-).












Eurídice
No corazón do bosque atopei unha fiestra.

Escoito a voz dos defuntos bisbándome ao oído:

—Mira.
Ao outro lado atoparás a razón do teu desexo.
Será fermoso como ollar de pronto
o nacemento abrupto de todas as cousas.

Despois xa non puiden recordar
como cheguei a este punto do camiño.

Só lembro regresar do inferno máis veces
para facer as mesmas preguntas
que hoxe me alentan a volver á escrita.

Entro de novo no poema como un lobo na noite.

Coma nun déjà vu,
un engano da memoria:

ramas de freixo,
pequeno lugar do mundo onde as cores se espallan
coma nun bosque atravesado por un río.

Vin o río morrer no mar
e o mar caer na liña do horizonte.

Vin a vida agromando nas estremas
onde a terra determina a cadencia da estación.

Era pola caída da folla e florecían os salgueiros.
A miña idea de fogar esvaecía pouco a pouco.

Dixeron:

—A razón da túa busca atópase detrás.
Todo canto no mundo che é estraño
terá sentido de repente,
de repente.

Pero eu non puiden mirar.

Porque non hai verdade que non doia.

Porque o prezo da visión é o silencio
para un corpo que lembra
ser detido pola man do seu propio desexar.

[Epílogo:]
A fiestra é a escrita, o inferno é a noite.
Só o corazón do lobo comprende a noite.

Só hai luz ás veces
cando a vida convoca o seu balbordo
e o poema cala
para oíla balbucir.

d'A vida salvaxe (Arte de trovar, 2018)